Balkanlar’da enerji alanında önemli bir gerginlik yaşanıyor. Sırbistan’ın enerji şirketi NIS (Sırbistan Petrol Endüstrisi), Macar MOL grubuna satılma sürecinde karmaşık bir müzakere süreciyle karşı karşıya kalmış durumda. ABD’nin Dış Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC) tarafından sağlanan muafiyet süresi 22 Mayıs’ta sona erecek, ancak henüz çözüm bulunamadı. İşte bu kritik durumun detayları…
Sırbistan hükümeti için müzakerelerin merkezinde Pançevo Rafinerisi bulunuyor. Enerji Bakanı Dubravka Đedović Handanović, Macar tarafının sunduğu yeni teklifin Sırbistan’ın ulusal çıkarlarına uygun olmadığını belirtti. MOL, rafineriler arasında bir “sinerji” oluşturarak verimliliği artırma hedefinde, ancak uzmanlar bu belirsiz ifadenin Pançevo’nun üretim kapasitesini düşürmek veya stratejik önemini azaltmak anlamına gelebileceğinden endişeli.
MOL, rafinerinin karlılığını test etmek için 5 yıllık bir süre talep ediyor. Bu durum, Sırbistan için enerji sektöründeki temel tesisin geleceğini tehlikeye atabilir. 2008 yılında Rus Gazpromneft ile imzalanan anlaşmadaki sosyal ve yatırım taahhütlerinin durumu da belirsizliğini koruyor. Sırbistan, MOL’un yalnızca hisselerini değil, aynı zamanda Rusların daha önce üstlendiği tüm stratejik sorumlulukları devralmasını talep ediyor.
Petrohemija’nın geleceği de tartışma konusu. Gazpromneft bünyesindeki Petrohemija tesislerine yapılması planlanan 150 milyon Euro’luk yatırımın akıbeti belirsiz. Ayrıca, Ruslara tanınan %3’lük düşük maden kira avantajının MOL için geçerli olup olmayacağı da büyük bir tartışma yaratıyor.
Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, müzakerelerin uzamasından duyduğu rahatsızlığı dile getirerek, “Bazıları bize şantaj yapabileceğini düşündü; ancak Sırbistan için kabul edilemez çözümlere evet demeyeceğiz,” şeklinde konuştu. Vučić, anlaşmaya ulaşma umudunu korusa da, alternatif planların hazır olduğunu belirtti.
Görüşmelerin önündeki en büyük engel ise zaman. Rus varlıklarına yönelik yaptırımlar dolayısıyla ABD’den alınan izin 22 Mayıs’ta sona eriyor. Üç olası senaryo mevcut:
Senaryo A: Taraflar son dakikada uzlaşarak OFAC’tan satış onayı alır.
Senaryo B: Washington, müzakerelerin devam etmesi için süreyi uzatır.
Senaryo C: Anlaşma sağlanamaz ve Sırbistan, enerji güvenliğini sağlamak için kamulaştırma gibi alternatif yollara başvurur.
Sırbistan ile Macaristan (MOL) arasındaki bu büyük enerji pazarlığı, 22 Mayıs’taki kritik tarih yaklaşırken gerilim artmaya devam ediyor. Taraflar arasındaki temel görüş ayrılıkları ise şu şekilde özetlenebilir: Sırbistan, Pançevo rafinerisinin kapasitesinin tam olarak korunmasını istiyor, MOL ise üretimi karlılığa göre ayarlamak ve daha fazla esneklik sağlamak istiyor. Sırbistan, NIS’in petrol sektöründeki hakimiyetinin devamını talep ederken, MOL bölgesel dağıtımda karlılık odaklı bir optimizasyonu hedefliyor.
